Այբուբեն
and 9999 99999ԷՉ
and(9999/99999ԸՊ
and(9999999999ԹՋ
" and9999999999ԺՌ
" and9999999999ԻՍ
"/*--9999999999ԼՎ
"/*--9999999999ԽՏ
-09999999999ԾՐ
-09999999999ԿՑ
/*--*99999conveՀՈւ
/*--*99999s3ՁՓ
099999s3ՂՔ
099999ԱՃՕ
099999ԲՄՖ
099999ԳՅ
099999ԴՆ
199999ԵՇ
and 199999ԶՈ
Արագ Որոնում


Արոսենի
Օշան
Հայկական որոր
Մուֆլոն

ՀՀ տարածքում հանդիպող բնաշխարհիկներ
Կտտկենի
Բնաշխարհիկներն աշխարհագրական համեմատաբար ոչ մեծ տարածքում սահմանափակորեն տարածված բույսերի ու կենդանիների տեսակներ, ցեղեր, ընտանիքներ և այլ կարգաբանական միավորներ են: Բնաշխարհիկների առաջացմանն ու զարգացմանը նպաստում են աշխարհագրական մեկուսացումը, կլիմայական ընդհանուր պայմանները, կենսածին գործոնները՝ մակաբուծությունը, մրցակցությունը և այլն: Տեսակի կամ ենթատեսակի համար բնաշխարհիկությունը կարող է լինել խիստ սահմանափակ՝ մինչև մի քանի կիլոմետր շառավղով տարածքում: Առավել հաճախ բնաշխարհիկները հանդիպում են կղզիներում, լեռնային շրջաններում և մեկուսացած ջրամբարներում:
Տարբերում են հնաբնաշխարհիկներ, որոնք մնացուկային անհետացող տեսակներ են, և նորբնաշխարհիկներ՝ զարգացող նոր ձևեր ու տեսակներ, որոնք առաջացել են վերջին շրջանում՝ մեկուսացած տարածքներում:

Բնաշխարհիկ բույսեր
ՀՀ տարածքում բացահայտվել և նկարագրվել է բույսերի շուրջ 400 տեսակ. 115-ը հանդիպում է միայն ՀՀ-ում (285-ը հայտնաբերվել է նաև հարևան երկրներում): Դրանցից են նաիրյան նշենին, Թախտաջյանի կաթնուկը, Թամամշյանի օշանը, Տիգրանի թանթրվենին, Մաղաքյանի ստելերոպսիսը, հայաստանյան արոսենին, Արարատի իշամառոլը, Բարսեղյանի վուշը և այլն: Այստեղ տարածված են նաև մշակաբույսերի վայրի բնաշխարհիկ տեսակները՝ տանձենի, խնձորենի, կեռասենի, սալորենի, արոսենի, սզնի, ոլոռ, ոսպ, ճակնդեղ և այլն: Առանձնահատուկ տեղ են գրավում վայրի բնաշխարհիկ հացազգիները՝ ցորենը, գարին, աշորան, որոնք օժտված են ներտեսակային խիստ բազմազանությամբ և արժեքավոր հատկանիշներով՝ երաշտադիմացկունությամբ, վաղահասությամբ, պրոտեինի և հում սոսնձանյութի պարունակությամբ: Բնաշխարհիկ բույսերը ՀՀ բուսաշխարհի ամենաարժեքավոր գենոֆոնդն են, ունեն գիտական և գործնական մեծ նշանակություն:

Բնաշխարհիկ կենդանիներ
ՀՀ տարածքում հանդիպող բնաշխարհիկ կենդանիները պատկանում են Կովկասի, Փոքր Կովկասի, Արևելյան Կովկասի, Ատրպատականա-արևելահայկական և Հայկական լեռնաշխարհի բնաշխարհիկ խմբերին:
ՀՀ-ում կան անողնաշարավորների 316 բնաշխարհիկ և 100-ից ավելի հազվադեպ ու անհետացող տեսակներ՝ ծղրիդներ, մորեխներ, բզեզներ, երկթևանիներ, փափկամարմիններ:
ՀՀ-ում հանդիպող 53 տեսակի սողուններից 23-ը բնաշխարհիկ են նաև Հայկական լեռնաշխարհի և Կովկասի կենդանական աշխարհների համար: Միասեռ ժայռային մողեսը հանդիպում է Սևանի ավազանում, Կոտայքի և Շիրակի մարզերում, հայկական ժայռային մողեսը՝ ՀՀ հյուսիսային շրջաններում: Հայաստանում հայտնաբերված են նաև ժայռային մողեսների մի շարք տեսակներ, օրինակ՝ Դալի, Ռոստոմբեկովի, Վալենտինի մողեսները: Անդրկովկասյան խայտաբղետ մողեսիկի ենթատեսակը՝ կազմված մոտ 100 առանձնյակից, պահպանվել է Սևանի ավազանի Նորատուս գյուղի մերձակայքում: Դարևսկու վահանագլուխ իժը հանդիպում է Ջավախքի լեռնաշղթայի հարավարևելյան մասում, հայկական լեռնատափաստանային վահանագլուխ իժը՝ Հայկական լեռնաշխարհում և Փոքր Կովկասյան լեռնաշղթայի հարավային լանջերին:
ՀՀ-ում կաթնասունների 83 տեսակից բնաշխարհիկ են 7-ը՝ հայկական մուֆլոնը, անդրկովկասյան կուրամկնիկը, Վինոգրադովի ավազամուկը, փոքրասիական ճագարամուկը, հայկական մկնիկը, հայկական գիշերաչղջիկը, Դալի ավազամուկը: Հայկական մուֆլոնն անցյալում տարածված էր Արարատյան գոգավորությունում, Վայոց ձորում և Զանգեզուրում: Վերջին 25–30 տարիների ընթացքում այն անհետացել է Արարատյան գոգավորությունից և պահպանվում է միայն «Խոսրովի անտառ» արգելոցում ու հարակից տարածքներում:
Թռչուններից հայկական որորը տարածված է Սևանա լճի ավազանում և Արաքս, Հրազդան ու Ախուրյան գետերի երկայնքով: Զգալի տարածում ունեն կովկասյան մայրեհավը, սևավիզ քարաթռչնակը, կասպիական ուլարը և այլն:
Ձկնատեսակներից բնաշխարհիկ են 3-ը. Սևանի իշխանն իր 4 ենթատեսակներով (ձմեռային իշխան, ամառային իշխան, գեղարքունի և բոջակ), Սևանի բեղլուն և հայկական կարմրակնը: