Այբուբեն
"/*--9999999999ԷՇ
-09999999999ԸՈ
-09999999999ԹՉ
/*--*9999999999ԺՊ
/*--*9999999999ԻՋ
09999999999ԼՌ
09999999999ԽՍ
099999conveԾՎ
099999s3ԿՏ
and 099999s3ՀՐ
and 199999ԱՁՑ
and(199999ԲՂՈւ
and(9999 99999ԳՃՓ
" and9999/99999ԴՄՔ
" and9999999999ԵՅՕ
"/*--9999999999ԶՆՖ
Արագ Որոնում


Ուրանի տրոհումը
Ուրանի միներալների և հանքանյութերի նմուշներ
Ուրանը սպիտակ, արծաթափայլ, կռելի մետաղ է: Նրա բնական միացություններն օգտագործվել են դեռևս վաղ անցյալում: Հին Հռոմի պեղումներում գտնվել են ուրանի աղերով գունավորված ապակիներ:
Այս քիմիական տարրը մեծ նշանակություն ունի. XX դարի բոլոր խոշոր հայտնագործությունների «մասնակիցն» է, դարձել է միջուկային ֆիզիկայի և ատոմային էներգետիկայի հիմքը, հսկայական քանակությամբ էներգիա անջատելու հատկության շնորհիվ ձեռք է բերել ռազմավարական նշանակություն, ինչը մեծ ազդեցություն ունի նաև միջազգային քաղաքականության վրա:
Ուրանից են պատրաստվել 1945 թ-ին ճապոնական Հիրոսիմա և Նագասակի քաղաքների վրա նետված (աշխարհում առաջին անգամ) ատոմային ռումբերը:
1789 թ-ին գերմանացի քիմիկոս Մ. Կլապրոտը սաքսոնյան խեժահանքից առանձնացրել է դեղնավունից մինչև սև գույնի մետաղական մի նյութ և, այն համարելով ինքնուրույն տարր, անվանել է ուրան՝ 1781 թ-ին հայտնաբերված համանուն մոլորակի անունով:
1841 թ-ին ֆրանսիացի քիմիկոս Է. Պելիգոն պարզեց, որ Կլապրոտի ստացած նյութը ոչ թե մաքուր ուրանն է, այլ նրա թթվածնային միացությունը (UO2), և ինքն առաջին անգամ անջատեց մոխրապողպատավուն մետաղական ուրանը:
Ուրանի մանրամասն ուսումնասիրությունն սկսվել է 1896 թ-ից, երբ ֆրանսիացի ֆիզիկոս Ա. Բեքերելը հայտնագործեց ճառագայթաակտիվությունը: Նա բացահայտեց, որ, անկախ արտաքին ներգործությունից, ուրանի ատոմներն արձակում են թափանցող ճառագայթներ: Միաժամանակ պարզվեց, որ ճառագայթման ուժգնության առումով խեժահանքն ավելի ակտիվ է, քան մաքուր ուրանը, որի պատճառը, ինչպես ցույց տվեցին Մարի և Պիեռ Կյուրիները, նրա մեջ պարունակվող ավելի ճառագայթաակտիվ տարրերի՝ այդ ժամանակ անհայտ ռադիումի և պոլոնիումի առկայությունն է:
1934 թ-ին իտալացի ֆիզիկոս Է. Ֆերմին ուրանի ատոմները նեյտրոններով ռմբակոծելիս նկատեց, որ առաջանում են նոր ճառագայթաակտիվ նյութեր, և անջատվում է հսկայական քանակության էներգիա: Հաստատվեց նաև ուրանի ատոմի ճեղքման փաստը, միաժամանակ բացահայտվեց, որ այդ ճեղքումն ունի շղթայական բնույթ՝ կարող է ինքն իրեն շարունակվել: Իսկ 1939 թ-ին ռուս գիտնականներ Կ. Պետրժակն ու Գ. Ֆլերովը բացահայտեցին ուրանի ինքնակամ տրոհման երևույթը:
1930-ական թվականներին այդ խոշոր հայտնագործությունները դարձան միջուկային ֆիզիկայի զարգացման ու ատոմային էներգետիկայի ստեղծման հիմքը:
Ուրանի պարունակությունը երկրակեղևում մեծ է` մոտ 3.10-4 %, և նրա էներգիան մոտ միլիոն անգամ գերազանցում է օգտագործվող ու մինչև այժմ հետախուզված այրվող հանքաքարերի պաշարները:
Ուրանը բնության մեջ տարածված է շուրջ 200 հանքատեսակների ձևերով, որոնցից առավել հայտնի են նրա խեժահանքը (նաստուրան՝ U3O8, որը կոչվում է նաև ուրանի խաբուսիկ): Ուրանի խոշոր հանքավայրեր կան Կանադայում, Ռուսաստանում, Հարավաֆրիկյան Հանրապետությունում, ԱՄՆ-ում, Ավստրալիայում, Ֆրանսիայում: Բնական ռեակտորների համար պիտանի է միայն 235U իզոտոպը, իսկ 238U -ը միջուկային վառելիք է ծառայում բարդ ռեակտորների համար: Մաքուր 235U-ը կամ նրանով հարստացված մետաղը խառնում են մոլիբդենի հետ, որը նրան հաղորդում է ամրություն ու կայունություն, և նոր միայն այդ համաձուլվածքից պատրաստում են միջուկային ռեակտորների ձողեր:
Ի տարբերություն սովորական վառելիքի, որը հնոցներում այրվում է մինչև վերջ, միջուկային վառելիքի միայն չնչին մասն է ծախսվում, ինչը, սակայն, բավական է, որպեսզի ռեակտորի ջերմատվիչ տարրը «աղտոտվի» միջուկային ռեակցիայի ընթացքում առաջացող նյութերով (դրանք սովորաբար շատ արժեքավոր են և ոսկուց թանկ են ավելի քան տասն անգամ): Դրանցից անհրաժեշտ է ազատվել, հակառակ դեպքում միջուկային այրումը կդանդաղի, և ռեակտորը կհանգչի: Բանեցված միջուկային վառելիքի մշակումը կատարվում է փակ տեխնոլոգիայով, այլապես շրջակա միջավայրը կաղտոտվի ճառագայթաակտիվ մասնիկներով, ինչը շատ վտանգավոր է ինչպես բուսական, այնպես էլ կենդանական աշխարհի և մարդկանց համար:
Մետաղական ուրանը և նրա համաձուլվածքներն օգտագործվում են որպես միջուկային վառելիք:
Ուրանի չնչին (10-5–10-8 %) քանակություններ են պարունակվում բուսական և կենդանական հյուսվածքներում: Սնկերի ու ջրիմուռների որոշ տեսակներ ուրանի կուտակիչներ են: Ուրանը մարդու օրգանիզմ է թափանցում սննդի, ջրի հետ և արտազատվում է մեզի, կղանքի ու մազերի հետ: Մարդու օրգանիզմում ուրանը կուտակվում է հիմնականում փայծաղում և մազերում: Ուրանի թունավոր ներգործությունը պայմանավորված է նրա ճառագայթաակտիվությամբ և քիմիական հատկություններով: Թունավորման հիմնական նշանները երիկամների, լյարդի, ստամոքսաղիքային համակարգի ախտահարումներն են: 
   Ուրանը մարդկությանը ծառայում է նաև որպես բնական ժամացույց, որը հենց այդպես էլ կոչվում է՝ ուրանային ժամացույց: Նրանով հնարավոր է որոշել Երկրի և զանազան հանքատեսակների տարիքը: Այս կամ այն նյութի տարիքը որոշվում է այսպես կոչված «կուտակված» ժամանակով: Վաղ անցյալում ժամանակը չափվում էր մի տարողությունից մյուսը հոսող ջրի կամ ավազի քանակով: Ուրանային ժամացույցի դեպքում «հոսում են» ուրանի ճառագայթաակտիվ տրոհումից առաջացած մետաղները, և ուրանի ու նրա տրոհումից առաջացած ճառագայթաակտիվ կապարի քանակների հարաբերությունը չափելով՝ հաշվում են տվյալ նյութի բյուրեղացումից հետո անցած ժամանակը:
  • Ուրանի մեկ ատոմի միջուկի ճեղքման ժամանակ անջատվում է այնքան էներգիա, որքան կանջատվեր մի քանի միլիոն ածխածնի ատոմների այրումից:
  • 1 տ գրանիտում պարունակվում է մոտ 25 գ ուրան, որն իր էներգիայով համարժեք է 125 տ քարածխի:
  • Բնածին ուրանը բաղկացած է 3 իզոտոպից՝ 238U (99,28%), 235U (0,71%) և 234U (0,005%):
  • 238U իզոտոպը երկրորդային միջուկային վառելիքի՝ 239Pu-ի (պլուտոն) ստացման հումքն է: